Een beetje uit evenwicht?

Een verhelderend artikel uit het Nederlands Dagblad (internet) van vandaag:

Nederland snel uit evenwicht bij storm


DEN HAAG - De samenleving hangt van steeds meer radertjes aan elkaar. Als er eentje hapert, heeft dat steeds meer gevolgen. De chaos donderdag na de storm toonde dat nog eens aan. Wat als er eens een écht zware storm over Nederland raast?

Lange files, het treinverkeer plat, tientallen miljoenen euro's schade: de storm donderdag betekende chaos. Toch was het niet eens een heel zware jongen. De stevigste windstoot was er een van 133 kilometer per uur, de klassiekers in de vaderlandse weergeschiedenis liggen rond de 150.

Maar waarom zou het niet nog steviger kunnen? 'Lothar' en 'Martin' woeien in 1999 met 170 kilometer per uur over Parijs. Nadat orkaan Katrina in 2005 toesloeg in New Orleans waarschuwden tal van deskundigen dat Nederland ook beducht moet zijn op overstromingen van die omvang. Begeeft de dijkring bij Den Haag en Rotterdam het, dan moeten binnen 24 uur twee miljoen mensen worden geëvacueerd.

Op papier zou een grote dijkdoorbraak eens in de tienduizend jaar kunnen gebeuren, zegt directeur Rein van der Kluit van de Unie van Waterschappen. Maar de overheid trekt veel te weinig geld uit om Nederland ook in praktijk veilig te houden: 420 miljoen euro tot 2012, waar tot 2020 het viervoudige nodig is. ,,De windkracht tien van vorige week was geen gevaar en morgen windkracht elf bij springtij is ook geen probleem. Maar de risico's van een overstroming zijn groter dan de risico's van alle andere rampen - terreur, een vliegtuigongeluk, een exploderende fabriek - bij elkaar. We moeten echt werken aan de veiligheid van de toekomst. De zeespiegel stijgt en de laatste dijkenkeuring liet zien dat ze lang niet allemaal aan de norm voldoen.''

Het is verstandig goed uit te zoeken waarom de gevolgen donderdag zo groot waren, zegt Harry Geurts van het KNMI. ,,Ik kan me wel stevigere stormen voorstellen. Het tijdstip, de spits, heeft een rol gespeeld. De regen ook: er viel in 36 uur bijna evenveel water als gemiddeld in heel januari. Maar daar staat tegenover dat er tijdig is gewaarschuwd, zonder weeralarm waren er meer slachtoffers gevallen. De samenleving lijkt kwetsbaarder. De boel raakt bij extreem weer sneller ontwricht. Dat bleek ook bij de sneeuwstorm in november 2005."

Complexer

Eric Luiijf, consultant vitale infrastructuur bij onderzoeksinstituut TNO, deelt die mening. ,,We zíjn kwetsbaarder, omdat de maatschappij steeds complexer in elkaar zit. Veertig jaar terug had elke regio zijn eigen elektriciteitsmaatschappij, nu zijn dat internationale netwerken. Een stroomuitval in Denemarken kan hier effect hebben.''

Daar komt nog een verschijnsel bij. ,,Aan de ene kant maken we onszelf steeds afhankelijker van techniek en aan de andere kant zijn we het niet meer gewend dat dingen uitvallen. Drie keer niet kunnen bellen vanwege een bezet netwerk is stress. Alleen op vakantie in Griekenland is stroomuitval gezellig. De barman zet dan een lichtje op tafel. Maar hoeveel Nederlanders hebben nog kaarsen in huis?''

Luiijf leert overheid en bedrijfsleven de vitale infrastructuur te bewaken. Dat zijn die voorzieningen die intact moeten blijven om ontwrichting te voorkomen. ,,We gebruiken een lijst van 1500 incidenten die zich ooit ergens voordeden, variërend van overstromingen tot spechten die voor stroomuitval zorgen. Maar bij iedere nieuwe gebeurtenis ontdek je wat nieuws."

Zo verbaast het hem dat er donderdag en vrijdag problemen waren met de waterleiding, onder meer in de Achterhoek en Noord-Holland. Een gevolg van wiebelende boomwortels. ,,Dat verdient aandacht. Ook omdat steeds meer voorzieningen ondergronds gaan: elektriciteitskabels, het glasvezelnet.''

Bij de sneeuwstorm van 2005 was aan het licht gekomen dat er in Nederland weinig noodgeneratoren zijn. ,,Je helpt hooguit 70.000 mensen.''

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken is het beleid er niet op gericht alle problemen op te vangen. ,,Rampenplannen gaan niet uit van het incident, maar van wat nodig is. Of er nou een gifwolk hangt of dat er geen trein meer vertrekt: het gaat erom dat de gemeente snel opvang regelt. En die regie is aanwezig.''

Vitale infrastructuur

De vitale infrastructuur bestaat uit twaalf voorzieningen die bij crises of rampen koste wat kost 'in de lucht' moeten blijven. Zo wordt voorkomen dat het land ontwricht raakt en dat er veel slachtoffers vallen. Het gaat om:

de stroomvoorziening

telecommunicatie

drinkwater

voedsel

gezondheidszorg (ziekenhuizen, ambulances, vaccins)

financieel verkeer (pinautomaten) (geldautomaten voor de Vlamingen, Ed)

beheer oppervlaktewater (droogte of overstromingen)

openbare orde (brandweer, politie)

rechtsorde (rechtspraak, gevangenissen)

openbaar bestuur (crisiscentra, waarschuwingen aan de bevolking, leger)

transport (wegen, spoorwegen, haven Rotterdam, Schiphol) (haven Antwerpen, Zaventem, Ed)

chemische en nucleaire industrie (om ongelukken te voorkomen)

De onderdelen houden onderling verband. Eén probleem kan leiden tot een domino-effect. Zo heeft stroomuitval gevolgen voor transport en financieel verkeer, maar ook voor het drinkwater: in hoogbouw wordt de druk te laag als apparatuur om het water te stuwen uitvalt.